Universaliseerbaarheid

Een derde voorstel is dat een aankoop van besmette kleding niet universaliseerbaar is, en dat we daarom moeten boycotten.

Wat als iedereen hetzelfde zou doen? Als iedereen besmette kleding koopt is er veel vraag naar zulke kleding, en worden er talloze mensen uitgebuit om die in elkaar te zetten. Dat is geen fraaie wereld.

Maar deze test is te grof. Als iedereen filosofie zou studeren, zou er niemand nog andere functies uitoefenen (de winkels zouden leeg zijn, het land onbestuurd, etc.), maar dat betekent niet dat je geen filosofie mag studeren.

Om te bepalen of handelingen universaliseerbaar zijn, moeten we volgens de beroemde Kantiaanse test niet vragen naar de fraaiheid van een wereld waarin iedereen hetzelfde zou doen, maar of we onze doelen daar nog kunnen behalen.

Voorbeeld. Als iedereen over de vluchtstrook zou rijden om snel in te kunnen halen, dan zou de vluchtrook vol staan en kun je niet meer snel inhalen. Daarmee is je gedrag niet universaliseerbaar. Je gaat ervan uit dat anderen geen gebruik maken van de vluchtstrook, en daarmee maak je een uitzondering voor jezelf.

Geldt dit ook voor consumeren? Stel dat je besmette kleding koopt omdat je dat nu eenmaal gewend bent. In een wereld waarin iedereen besmette kleding koopt, is zoals gezegd veel uitbuiting. Maar in zo’n wereld kun je nog steeds je doel behalen: doen wat je nu eenmaal gewend bent.

Maar stel nu dat mijn eigenlijke reden eruit bestaat dat ik geld wil besparen. De eerlijke alternatieven vallen immers duurder uit. Op zich zou ik het geld wel kunnen missen, maar dan zou ik op andere dingen moeten besparen. Doorstaat dit de test?

Vergelijk het met slavernij. Het is niet zo dat je slaven in dienst mag nemen om tijd, geld en moeite te besparen. In een wereld waarin iedereen zomaar slaven neemt, word je zelf ook aan het werk gezet voor anderen, en slaag je er niet meer in om tijd, geld en moeite te besparen. Je gaat ervan uit dat anderen jou niet als slaaf nemen, en daarmee maak je een uitzondering voor jezelf.

Toegegeven: het kopen van besmette kleding en iemand als slaaf voor je laten werken zijn twee verschillende dingen. Toch is een vergelijkbare analyse van toepassing.

Stel je een wereld voor waarin letterlijk iedereen producten consumeert die zo goedkoop mogelijk geproduceerd zijn. Er worden niet alleen T-shirts met giftige verf bedrukt door minderjarigen zonder de nodige bescherming, maar er wordt bv. ook onderwijs gegeven door docenten met tijdelijke contracten in de laagste salarisschaal.

Welk beroep je ook uitoefent, je zal uitgebuit worden. In zo’n wereld kun je je doel niet meer behalen: geld besparen. Je gaat ervan uit dat jij wel normaal beloond wordt voor het werk dat je doet, en daarmee maak je een uitzondering voor jezelf.

Meer? Ik geef onderwijs over dit probleem op de VU, en werk aan een project waarin ik deze redenen onder de loep leg en verdedig tegen bezwaren.

terug